Steken opnemen maakt een nieuwe reeks levende steken langs een bestaande rand, zodat je een boord, halsboord, knoopbies of kraag direct aan het stuk kunt breien zonder iets vast te naaien. Een ruwe rand wordt een afgewerkte rand.

De standaardverhouding voor steken opnemen langs een verticale rand in tricotsteek is 3 steken per 4 toeren. Dat compenseert het verschil tussen steekbreedte en toerhoogte. De beweging zelf is meestal niet het probleem. Het lastige deel is de verdeling: hoeveel steken neem je op over een bepaalde lengte, en hoe verdeel je ze gelijkmatig?

Steken opnemen tegenover opnemen en breien

Patronen gebruiken beide formuleringen. Ze kunnen net iets anders betekenen, hoewel veel breiers en ontwerpers ze door elkaar gebruiken.

Steken opnemen: til een bestaande lus of draad van de rand op de naald, zonder nieuw garen door te halen.

Opnemen en breien: steek door de rand, sla de werkdraad om en trek die in een rechte-breibeweging door. Je maakt en breit de steek tegelijk.

In de praktijk bedoelen veel patronen met “steken opnemen” eigenlijk “opnemen en breien”. Als het patroon een aantal noemt, is dat het aantal steken dat op je naald moet staan wanneer je klaar bent.

Langs een horizontale rand, opzet of afkanten

Dit is de eenvoudigste richting. Elke steek in de rand heeft een zichtbare V. Steek de naald door het midden van de V, onder beide benen, sla om en trek een lus door. Een steek per steek in de rand.

De verhouding is meestal 1:1. Tachtig afgekanterde steken betekent 80 steken opnemen, of zoveel als het patroon noemt. Soms vraagt het patroon minder. Dan sla je steken op regelmatige plekken over.

Langs een verticale rand, zijkant van het breiwerk

Hier telt de verdeling. Toeren en steken zijn niet even hoog. Een gewone tricotverhouding kan 20 steken per 10 cm horizontaal zijn en 28 toeren per 10 cm verticaal. Een steek per toer opnemen geeft langs de verticale rand meer steken per centimeter dan langs de horizontale rand, waardoor de bies gaat trekken of golven.

De standaardverhouding voor tricotsteek is 3 steken per 4 toeren. Neem op in de eerste 3 toeren, sla de 4e over en herhaal. Dat werkt voor veel stekenverhoudingen, maar jouw eigen cijfers kunnen aanpassing vragen.

Voor de exacte verhouding deel je de stekenverhouding door de toerenverhouding. Is je verhouding 20 steken en 28 toeren per 10 cm, dan is de ratio 20/28 = 0,71. Dat is ongeveer 7 steken per 10 toeren, of bijna 3 per 4. Moet je eerst je stekenverhouding controleren, begin daar.

Geeft het patroon een exact aantal op te nemen steken, deel dat aantal dan door de randlengte in centimeters. Dat geeft het tempo. Neem op in dat tempo en spreid de overgeslagen toeren zo gelijkmatig mogelijk.

Langs een rand met afgehaalde kantsteken

Als je de eerste steek van elke toer hebt afgehaald, heeft de zijkant een ketting van dubbele draadjes in plaats van een duidelijk draadje per toer. Neem een steek op onder elke schakel van die ketting, dus onder de twee draadjes die samen een V vormen.

Omdat elke schakel twee toeren vertegenwoordigt, wordt dit 1 opgenomen steek per 2 toeren. Voor tricotsteek is dat vaak te weinig.

Twee oplossingen werken goed. Neem op in de ketting en voeg om de paar schakels een extra steek toe in de draad tussen de schakels, zodat je dichter bij 3 steken per 4 toeren komt. Of neem 1 steek per schakel op en accepteer een iets strakkere boord. Dat kan bij boordsteek prima, omdat boordsteek toch naar binnen trekt.

Afgehaalde kantsteken maken opnemen sneller en visueel netter. Controleer alleen of de verhouding nog past bij de rand die je gaat breien.

Langs een ribbelsteekrand

Ribbelsteek heeft twee zichtbare bobbels per ribbel, en een ribbel staat voor twee toeren. Neem op onder het draadpaar aan de rand van elke ribbel en blijf de hele rand op hetzelfde punt insteken.

De verhouding is vaak 1 steek per ribbel, dus 1 steek per 2 toeren. Een opgenomen rand in ribbelsteek oogt sneller strak dan een rand in tricotsteek. Voeg eventueel om de paar ribbels een extra steek toe als de boord naar binnen trekt.

Verschillende randen vragen verschillende verhoudingen

De 3-op-4-verhouding gaat uit van een zijkant in tricotsteek en een boord waarvan de stekenverhouding dicht bij het hoofddeel ligt. Andere combinaties vragen een ander ritme.

Boordsteek, zoals 1 recht, 1 averecht of 2 recht, 2 averecht, trekt horizontaal in. Daardoor kan boordsteek iets meer opgenomen steken verdragen dan tricotsteek. Volg het patroon als het een aantal geeft, want de boorddiepte en naalddikte veranderen het resultaat.

Een ribbelsteekboord gedraagt zich redelijk dicht bij tricotsteek. 3 op 4 is een goed beginpunt.

Gerstekorrelsteek ligt ook dicht bij tricotsteek in breedte. Ook daar werkt 3 op 4 vaak.

Een i-cordrand wordt in veel patronen om de andere toer vastgezet, of met een heel patroonspecifiek ritme. Volg daar het patroon in plaats van de 3-op-4-regel te forceren.

Twijfel je en zegt het patroon niets, test dan op een klein stukje rand. Neem over een kort stuk steken op, brei een paar toeren boord en kijk of de rand trekt of golft. Beter daar dan rond de echte hals.

Langs een gebogen rand, zoals een halslijn

Halslijnen combineren horizontale randen, verticale randen en gebogen of diagonale vormranden. Elk deel heeft een eigen opnameverhouding.

Afgekante steken: 1 per steek, net als langs een horizontale rand.

Verticale zijkanten: de 3-op-4-verhouding, of wat jouw stekenverhouding vraagt.

Diagonale vormranden: ergens tussen verticaal en horizontaal. Begin dicht bij het aantal uit het patroon, of gebruik de diagonale rand zelf als gids en pas na de eerste boordtoer aan.

Hoeken waar horizontaal en schuin elkaar raken: neem 1 steek op in de hoeksteek zelf als de rand daar open wil vallen. Dat voorkomt het gaatje dat je vaak bij halsopnames ziet.

Het patroon geeft meestal een totaal aantal op te nemen steken. Verdeel dat naar verhouding over de delen: tel de afgekante steken aan de voorkant, de toeren langs elke zijkant en verdeel op basis daarvan.

Ziet de hals na de eerste toer golvend uit, dan zijn het te veel steken. Trekt hij naar binnen, dan zijn het er te weinig. Een paar steken meer of minder lost de meeste problemen op.

Waar steek je de naald in?

Een steek vanaf de rand. Tussen de kantsteek en de tweede steek. Dit geeft meestal het netste resultaat. De kantsteek vormt een vouwlijn en de boord ligt net binnen de rand in plaats van erbovenop.

Door de kantsteek zelf. Iets dikker, maar makkelijker en directer. Sommige patronen schrijven dit voor.

Bij naden neem je op tussen de naadsteek en de volgende steek. De naadtoeslag verdwijnt achter de boord.

Wees consequent langs de hele rand. Van methode wisselen halverwege geeft zichtbare ongelijkheid.

Steken gelijkmatig verdelen

De meest voorkomende oorzaak van ongelijk opnemen is alles op gevoel doen en aan het begin te veel steken hebben en aan het einde te weinig, of andersom. Een beetje voorbereiding voorkomt opnieuw beginnen.

Verdeel de rand in gelijke stukken met afsluitbare stekenmarkeerders of veiligheidsspelden. Markeer bij een lange rand eerst de helft, dan de kwarten en daarna kleinere delen als dat nodig is. Tel per deel in plaats van de hele rand in je hoofd te houden.

Markeer bij halslijnen de hoeken en de grenzen tussen de delen voordat je begint. Juist daar stapelen kleine fouten zich op.

Een haaknaald gebruiken

Bij stevige of strak gebreide randen trekt een haaknaald lussen soms makkelijker door dan een breinaald. Steek de haaknaald door de rand, pak de werkdraad en trek een lus door. Zet die lus daarna over op de breinaald.

Sommige breiers nemen de hele eerste toer zo op, vooral bij stevig katoen of heel dichte kantsteken. Het gaat iets langzamer dan opnemen met de breinaald, maar het belast je handen minder en geeft op lastige randen vaak een regelmatiger resultaat.

Opnemen met contrastgaren

Voelt de opname onzeker, test de opnametoer dan eerst met glad restgaren. Tel de steken, controleer de verdeling, haal het restgaren eruit en neem daarna opnieuw op met het projectgaren zodra het ritme klopt. Zo kun je het aantal en de verdeling controleren zonder het echte garen steeds opnieuw door dezelfde rand te trekken.

Dat is handig bij truien waar de hals goed moet liggen en je zeker wilt zijn van de verdeling voordat je doorgaat. Het helpt ook als je verwacht de opname misschien uit te halen; dan slijt het echte garen niet door herhaald uithalen.

Veelgemaakte fouten

Te veel steken. De boord waaiert uit en ziet golvend uit. Haal de opnametoer uit en neem minder steken op. Beter meteen ontdekken dan na meerdere toeren boord.

Te weinig steken. De boord trekt naar binnen en maakt rimpels. Zelfde oplossing: opnieuw opnemen.

Ongelijke verdeling. Uitgerekte stukken en opgehoopte stukken. Verdeel de rand voor het opnemen in gelijke delen, markeer met spelden of markeerders en neem in elk deel hetzelfde aantal steken op.

Gaten bij hoeken. Neem op uit de echte hoeksteek en een steek uit elk aangrenzend deel. Blijft er een klein gaatje, sluit het dan met een paar steken garen tijdens de afwerking. De gids over naden behandelt zulke oplossingen uitgebreider.

Gedraaide steken. Als de opgenomen steek met gekruiste benen op de naald zit, ziet hij er anders uit wanneer je hem breit. Het voorste been hoort voor de naald te liggen, passend bij jouw breistijl.

De opnamerij is zichtbaar vanaf de goede kant. Meestal neem je dan te dicht bij de rand op, of door de kantsteek terwijl het patroon een steek naar binnen bedoelt. Schuif een steek naar binnen, dan verdwijnt de opnamerij naar de verkeerde kant.

Steken opnemen voor steeks

Na het knippen van een steekkolom, een extra kolom steken in rondbreiwerk die wordt opengeknipt voor bijvoorbeeld een vest, moet de ruwe rand snel worden vastgezet. Losse draadeinden rafelen als ze open blijven liggen, en een opgenomen boord stabiliseert de rand.

Neem op in de kolom steken net binnen de knip, niet in de losse afgeknipte draadjes zelf. De eerste toer van de boord vangt de geknipte uiteinden achter de nieuwe steken. Na het breien van de boord zijn de uiteinden aan de goede kant onzichtbaar en blijven ze vast liggen.

Garen dat niet vervilt, zoals katoen en superwashwol, moet voor het knippen worden verstevigd met een gehaakte rand of machinestiksel aan beide kanten. Plakkerige, niet-superwash wol kan vaak genoeg grijpen of vervilten om zich zekerder te gedragen. Katoen en superwashwol doen dat niet.

Veelgestelde vragen

Welke naalddikte gebruik je voor steken opnemen?

Gebruik wat het patroon voor de boord noemt, vaak een of twee maten kleiner dan de naalden voor het lijf. Kleinere naalden voor geribde boorden geven een strakkere, nettere rand.

Moet de goede kant naar je toe liggen bij opnemen?

Meestal wel. Neem op met de goede kant naar je toe, zodat de eerste boordtoer een toer aan de verkeerde kant is, bijvoorbeeld averecht bij boorden op basis van tricotsteek. Zo komt de opnamerichel aan de verkeerde kant.

Hoeveel steken heb je nodig voor een knoopbies?

Het patroon hoort dat te zeggen. Zo niet, gebruik dan de stekenverhouding van het boordpatroon maal de randlengte als beginpunt. Pas aan als de bies trekt of golft.

Waarom ziet mijn opnamerij er ongelijk uit vanaf de goede kant?

Meestal varieert de insteekdiepte. Sommige steken zijn een steek naar binnen opgenomen, andere door de kantsteek. Haal uit en kies een methode voordat je opnieuw begint.

Kun je lengte toevoegen door langs een afgekanterde rand op te nemen en omlaag te breien?

Ja. Neem langs de afkantrand op zoals langs elke horizontale rand, vaak 1 steek per afgekanterde steek, en brei daarna omlaag. Het nieuwe deel heeft een iets andere richting in het steekbeeld omdat de steken ondersteboven staan ten opzichte van het oorspronkelijke breiwerk. In tricotsteek of ribbelsteek kan dat subtiel zijn; in steekpatronen met een duidelijke richting kan het zichtbaar worden.

Mijn aantal klopt met het patroon, maar de rand golft. Waarom?

Het patroon kan uitgaan van een andere verhouding tussen stekenverhouding, toerenverhouding en randlengte dan jouw stof heeft. Neem opnieuw op op basis van je echte rand en corrigeer de volgende boordtoer met meerderingen of minderingen als je terug moet naar het totale aantal uit het patroon.